Этиканы? негізгі категорияларыны? мазм?нына арнал?ан эссе

Көптеген философиялық-теориялық пәндермен салыстырғанда этиканың категориялары күнделікті тілде кең пайдаланылатын сөздерден тұрады. Этикалык категориялардың барлығы табиғат құбылыстарына еш қатысы жоқ, тек тікелей адам әлемімен байланысты ұғымдар. Өйткені адамгершілік, аты айтып тұрғандай, тек адамға, ягни жақсылық пен жаманшылықтың арасын ажырата білетін ерік-жігері бар жан иесіне ғана тиесілі.

Достық — адамдардың бір-бірін қажетсінуінен, құрмет тұтуынан, шынайы тілектестіктен, сенімнен құралады. Достық қарым-қатынас дегеніміз — жеке адамдардың бірін-бірі жақсы көруіне және ұнатуға, мақсат бірлігіне, ұзақ уакыт және жан-жақты тату-тәтті араласуына негізделген аса тығыз қарым-қатынас, үлкен сезім.

Махаббат — достықтың, татулықтың шыңы, адам өмірінің ұлы жарастығы. Онсыз өмірдің мөні, қызығы, құны жоқ. Ақын Абай «Махаббатсыз дүние — бос» деп тегін айтпаған. Махаббатпен адамның бүкіл тіршілігі байланысты. Адам дүниеге келген мезеттен ата-ана махаббатының жылуына бөленсе, одан кейін дос-жаран, жора-жол- дастарының сүйіспеншілігін біледі, бірте-бірте сүйіктісінің, жарының махаббатымен кауышады. Барлық үлы істерге адамды қажыр беріп бастаушы күш — махаббат. Адам біреуді сүйгендіктен, біреудің өзін сүйетіндігін немесе болашақта сүюінен үміттенгендіктен, оның бойын күш-жігер кернеп, биік мақсаттарға ұмтылады. Сезім атасы — махаббат — құдіретті күш. Ол адам жанының екінші біреуге, адамдар қауымына немесе белгілі бір идеяға бағытталған сүйіспеншілігі мен құштарлық сезімінің аса нәзік түрі.

Махаббат ұғымының мазмұны өте кең. Оның адам жанының махаббаты, белгілі бір идеяға, Отанға, ата-анаға, жалпы адамзатқа деген түрлері көп. Махаббат — жануарлар дүниесіндегі биологиялық инстинктіге негізделген сезімнен әлдеқайда күрделі сезім. Ол адамның мәдени дамуының белгілі бір сатысында ғана пайда болатындықтан, оны шынайы адами сезім деп қарастыру керек. Махаббатта сезім мен ақыл ұштасып, адам парасатты табиғи күш ретінде көрінеді. Махаббат адам көңілін шартарапқа желдірер, кеңілін аспанға көтерер, нәзіктік пен құштарлықты тудырар, қоркынышы мен үрейі, қуанышы мен қызғаныш қасіреті көп күрделі, құрғақ анықтамаларға сыйыспайтын ғаламат сезім.

Жомарттық — басқаға жақсылық жасап, көмек көрсетуге пейілділік.

Ізгілік пен зулымдық — этиканың орталық категориялары. Ең абстрактілі деңгейде ізгілік пен зұлымдықты адамгерпгілік пен адамгершіліксіздіктің баламасы деуге болады. Ізгілік арқылы адамдар өздерінің ортақ мүдделерін, талап-тілектерін, болашақтан үмітін танытады. Сонымен, ізгілік шапағатымен өмір гүлі өсіп, тамыр алса, зұлымдық өмірдін түбіріне балта шабады. Ізгілік категориясына барлық он қылықтар жинақталған.

Ар, намыс, ұят — абырой ұғымдарының бір-бірімен тығыз байланыстылығы соншалық, оларды бөліп-жарып қарасты- рудың өзі қиын. Неміс философы Канттың жүрек тебірентерлік мынадай жолдары бар: «Бұл әлемде өзінің шексіздігі мен ғаламаттылығы тұрғысынан адамды таңдандыратын тек екі нәрсе ғана бар: төбемдегі мәңгілік шексіз аспан және менің ішкі жан дүниемдегі адамгершілік заңы». Осындағы адамгершілік заңының жүзеге асуын қадағалаушы — ар мен ұят. Ұят — адамгершіліктің жемісі, сонымен қатар ардың қосшысы. Ұят жоқ жерде әдеп, инабаттылық жоқ. Ненің ұят жөне ненің ұят еместігі туралы түсініктердің барлық жерде өр түрлі екенін айта кету керек.

Ұят — адамның өзінің қоршаған ортасында қалыптасқан ортақ нормаларға немесе қауымның өзінен күткен биіктеріне сай келмегендігін сезінуден туындайтын қолайсыздық күйі. Армен және намыспен салыстырғанда ұят ішкі, өзінмен-өзің қалатын күй емес, басқалардың, қоршаған ортаның көзқарасымен анықталатьш күй. Өйткені адам өзі жасаған келеңсіз өрекеті, қылығы үшін басқалардан еститін сәзді ойлап, олардың өзі туралы көзқарастарынын бұзылатындығьша қам жейді.

Абырой — адамнын өз іс-әрекеттерінін тиесілі адамгершілік мұраттарына сәйкес келетінінен пайда болатын өзіндік жетістік. Ар мен намыс арқылы адамның өз қылыктарын парыз, міндет, тиесілі бағалай білетіндігі көрінеді. Адамның парызы сияқты ары мен намысы да өзіндік, ешкімге тәуелсіз дүние.

Парыз — адамның моральдық мұратқа байланысты қойылған талаптарды орындау кажетті. Адамның парызы ізгілікке еру, өзі сиякты басқаларға мүмкіндігінше көмек көрсету, зұлымдыққа жол бермеу сияқты әрекеттерден құралады.

Әділеттік — ізгіліктін нақтыланған өзіндік түрі. Ол адамды қоғамның елеуі, марапаттауы түрінде көрінеді.

Әділеттік — тарихи қалыптасқан ұғым. Алғашкы қауымдық құрылыста әділеттікті табу, талион ұстанымдарының маңынан көруге болатын. Ол кезде әділеттілік есесін жібермеу, орынды жазалау түрінде қарастырылатын.

Бақыт — этиканың іргелі категориясы. Мәдениет тарихында бақыт мәселесімен айналысатын фелицитология деген пән де болды. Фелицитарлық шығармаларды атап өтер болсақ: Аристотельдің «Никомах этикасы», Сенеканың «Бақытты өмір жайында», Фома Аквинскийдің «Бақыт туралы трактаты», Әулие Августиннің «Бақытты өмір сүру туралы», Әл-Фарабидің «Бакыт жолына сілтеу» және т.б. бақытқа арналған шығармалар қаншама кеп болса, бақытты түсіндіру де соншалық әр түрлі. Біреулер бақыт дегеніміз махаббат десе, енді біреулері бақыт жүзеге асқан мақсат деп біледі.

Бұқара санасында бақытқа мынадай төрт түсініктеме беріледі:

• Бақыт дегеніміз—жолы болып, «жұлдызы жанғандық».

• Бақыт — қуаныш, лөззат және жан қызығы.

• Бақыт дегеніміз — ең жоғары ізгілікке қол жеткізу.

• Бақыт — өз-өзіңе, жалпы өмірге көңілі толған «төрт құбылаң түгелдік» күйі.

Құндылыктар тұрғысынан алғанда бақыт деп адам өміріндегі мейірімнің өлшемін айтамыз. Өйткені тек ізгілік пен мейірім ғана адамды қуанышқа бөлеп, шаттандырады. Бақыт туралы әркімнің өзіндік түсінігі бар, әмбебап, әркімнің ойынан шығар бақыт түсінігі кемде-кем. Әдетте, бақыт деп өзіндік болмыстың кемелдігш, түгелдігін, асқан қуаныш әкелген ерекше көтерінкі кеңіл күйін айтады.

Жүздесу — адами табиғаттың болмыстық алғышарты. Өйткені, адам санасының өзі адамның бір-бірімен қарым-қатынас жасауының нәтижесінде қалыптасты. Адамдық қарым-қатынас — жүздесу — оны (адамды) баска қоршаған табиғи ортадан беліп-жарып, өзгешелеп алды. Тіпті физиологиялық тұрғыдан осы мәселеге көз тастайтын болсақ, онда да сананың сұхбаттық табиғатына куә боламыз. Адам миының жемісі болып табылатын сана — мидың кос жартышарларының сұхбатының нәтижесі. Ешбір адам бүкіл өмір бойы өзіне-өзі ғана жеткілікті болып, басқа ешкімді қажет етпей өмір сүре алмайды.


Қысқа да нұсқа. Жазылыңыз telegram — ға


1 Кiрiспе

  • 1 Кiрiспе

  • 2 Этикет ұғымы

  • 3 Этика

  • 4 Этиканың негізгі категориялары

  • 5 Қазақ этикасы

  • 6 CӨЙЛЕУ ЭТИКЕТІНІҢ ҚОҒАМДАҒЫ АЛАТЫН ОРНЫ.

  • 7 Этикеттің кейбір ұстанымдары

  • 8 ҚОНАҚ ШАҚЫРУ ЖӘНЕ ҚАРСЫ АЛУ ЭТИКЕТІ

  • 9 ЖЕЛІЛІК ЭТИКЕТ ЕРЕЖЕСІ

  • 10 ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТ

этикеттің, әсіресе, оның вербалды жағы мен паралингвистикалық тұстары лингвистикалық зерттеудің ерекше объектісіне айналып отырғандығынан хабардар ету;

  • этикеттің, әсіресе, оның вербалды жағы мен паралингвистикалық тұстары лингвистикалық зерттеудің ерекше объектісіне айналып отырғандығынан хабардар ету;

  • — қазақ тілінде этикеттік ситуацияда арнайы жұмсалатын, сондай-ақ сөз саптау кезінде этикеттік мәнге ие болатын сөздер мен сөз тіркестерін меңгерту;

  • — грамматикалық тұлғаларды, олардың семантикалық-стилистикалық ерекшелігін меңгерту;

  • — сөз этикеті құралдарының жұмсалу ерекшеліктерін, қызметтік, стильдік ерекшеліктерін үйрету.

Әр халықтың өмір сүру ережелерінің, салт-дәстүрінің, мінез-құлық пен сөз мәдениетінің, кісімен араласу, әңгіме табиғаты, тақырып ауаны, киім кию, бұйым тұтыну этикеттері болады. Бірінікі қағазға түскен, бірінікі жылнамаларда белгіленген. Көшпенді халықтар мәдениеті өзгеше келетіндіктен, оның үстіне жаугершілік замандарда аттың жалында, түйенің қомында өткен дәурен біздің халқымыздың салт-санасының, дәстүр-жоралғысының, мінез-құлық қалыптарының бәрі-бәрі ауызша түрде сақталып келген.

  • Әр халықтың өмір сүру ережелерінің, салт-дәстүрінің, мінез-құлық пен сөз мәдениетінің, кісімен араласу, әңгіме табиғаты, тақырып ауаны, киім кию, бұйым тұтыну этикеттері болады. Бірінікі қағазға түскен, бірінікі жылнамаларда белгіленген. Көшпенді халықтар мәдениеті өзгеше келетіндіктен, оның үстіне жаугершілік замандарда аттың жалында, түйенің қомында өткен дәурен біздің халқымыздың салт-санасының, дәстүр-жоралғысының, мінез-құлық қалыптарының бәрі-бәрі ауызша түрде сақталып келген.

Жалпы, мәдениетте этикеттің бірнеше нормалары бар. Қысқаша түрде салыстырып көрелік:

  • Жалпы, мәдениетте этикеттің бірнеше нормалары бар. Қысқаша түрде салыстырып көрелік:

  • 1) Сәлемдесу: Наурыз күні халқымыз әуелі күнге сәлем беріп, содан кейін бір-бірімен төс қағыстырып амандасып, алыс-жақындағы ағайын жиылып, өткен күнгі өкпе-ренішті кешіріседі;

  • 2) Сыйлық беру: Бойжеткендер жігіттерге арнап кесте тоқып, соғымның соңғы етін беріп, жігіттер айна, тарақ, әтір сыйлайды. Әр үй наурызкөже пісіріп, үйге келген адамға ақ ұсынады;

  • 3) Дастарқан басында: Нарқазан, тайқазанға ортақ ас салып, сол ас басында халық болып аталы сөз айтылып, өткенге салауат, келешекке аманат айтысады;

  • 4) Киім кию: наурыз — жаңалық, тазалық күні, халық ұлттық нақыштағы ең әдемі, ең таза ақ түсті киімдерін киіп, жастар қызылды-жасылды киініп, сыланып-сипанады;

  • 5) Әңгімелесу мәдениеті: үйді тазартып, шырақ жағып, ыдыстарға ағарған мен бұлақ суын құйып, бір-біріне ең ізгі тілектер айтысып, «үлкеннен ұлағат, кішіден ізет» деседі;

  • 6) Сыртқы мәдениет: Халық болып тал егіп, бұлақтардың көзін ашады.

Этикет хан (шах, король, патша) сарайларында рәсімділік сақтау тәртібі ретінде пайда болған. «Этикет» сөзі француз тілінен аударғанда «рәсімді реттеуші қоқау-қағаз, этикетка, рәсім өткізу тәртібі» деген мағынаға ие. XVIII ғасырда этикет деп монархтар сарайларында өзін-өзі ұстау ережелерінің жиынтығын айтатын болған, бірақ өмір бұл терминнің одан гөрі кең мағынада қолданылуын қажет етті. Жоғары билік жүргізушілер арасындағы қарым-қатынастардың өз алдына бөлініп, қарапайым халықтан ерекшеленуінің нәтижесінде этикетке көп мән берілгендігін тарих дәлелдейді. Этикет билеушілер сарайындағы өмірді қатаң түрде реттеп отырды: кімнің қашан тұруы керектігі, монархты кімнің, қашан, қалай киіндіретіндігі, аудиенциялардың өту тәртібі және т.б. Этикетке ұсақ-түйек деп мән бермеуге болмайтын, өйткені сол қатынастағы ұсақ-түйектердің дұрыс орындалмауынан қақтығыстар мен жанжалдар туып, тіпті мемлекеттер арасы шиеленісетін.

  • Этикет хан (шах, король, патша) сарайларында рәсімділік сақтау тәртібі ретінде пайда болған. «Этикет» сөзі француз тілінен аударғанда «рәсімді реттеуші қоқау-қағаз, этикетка, рәсім өткізу тәртібі» деген мағынаға ие. XVIII ғасырда этикет деп монархтар сарайларында өзін-өзі ұстау ережелерінің жиынтығын айтатын болған, бірақ өмір бұл терминнің одан гөрі кең мағынада қолданылуын қажет етті. Жоғары билік жүргізушілер арасындағы қарым-қатынастардың өз алдына бөлініп, қарапайым халықтан ерекшеленуінің нәтижесінде этикетке көп мән берілгендігін тарих дәлелдейді. Этикет билеушілер сарайындағы өмірді қатаң түрде реттеп отырды: кімнің қашан тұруы керектігі, монархты кімнің, қашан, қалай киіндіретіндігі, аудиенциялардың өту тәртібі және т.б. Этикетке ұсақ-түйек деп мән бермеуге болмайтын, өйткені сол қатынастағы ұсақ-түйектердің дұрыс орындалмауынан қақтығыстар мен жанжалдар туып, тіпті мемлекеттер арасы шиеленісетін.

Этикетті этикамен шатастыруға болмайды. Дыбыстық ұқсастықтарына қарамастан ол екеуі — екі дүние. Этикет нақты бір мезетте нақты бір жағдайға байланысты нақты адамдардың өзін-өзі белгілі бір ортада ұстау әдебін танытса, этика одан анағұрлым кең ауқымды қамтитын ұғым.

  • Этикетті этикамен шатастыруға болмайды. Дыбыстық ұқсастықтарына қарамастан ол екеуі — екі дүние. Этикет нақты бір мезетте нақты бір жағдайға байланысты нақты адамдардың өзін-өзі белгілі бір ортада ұстау әдебін танытса, этика одан анағұрлым кең ауқымды қамтитын ұғым.

Этика (грек. ethos – дағды, әдет-ғұрып) – зерттеу нысаны мораль, адамның мінез-құлқы болып табылатын ежелгі теориялық пәндердің бірі. Термин және айрықша зерттеу пәні ретінде өз бастауын Аристотель еңбектерінен алады. “ Этизм” термині Аристотельдің ар-ождан мәселесіне арналған үш шығармасының (“Никомах этикасы”, “Евдем этикасы”, “Үлкен этика”) атауына кірген. Аристотель Этизм жайлы сөз қозғағанда негізгі үш мәселеге тоқталып, этик. теория, этик. кітаптар, этик. іс-тәжірибе туралы айтады. О баста грек тіліндегі Этизмның латын тіліндегі баламасы ретінде мораль қолданылса, кейіннен білім беру дәстүрінде Этизм – ілім мәнінде, мораль – оның пәні ретінде қарастырылды.

  • Этика (грек. ethos – дағды, әдет-ғұрып) – зерттеу нысаны мораль, адамның мінез-құлқы болып табылатын ежелгі теориялық пәндердің бірі. Термин және айрықша зерттеу пәні ретінде өз бастауын Аристотель еңбектерінен алады. “ Этизм” термині Аристотельдің ар-ождан мәселесіне арналған үш шығармасының (“Никомах этикасы”, “Евдем этикасы”, “Үлкен этика”) атауына кірген. Аристотель Этизм жайлы сөз қозғағанда негізгі үш мәселеге тоқталып, этик. теория, этик. кітаптар, этик. іс-тәжірибе туралы айтады. О баста грек тіліндегі Этизмның латын тіліндегі баламасы ретінде мораль қолданылса, кейіннен білім беру дәстүрінде Этизм – ілім мәнінде, мораль – оның пәні ретінде қарастырылды.

Этиканың құрылымы. Этика үш бөліктен тұрады:

  • Этиканың құрылымы. Этика үш бөліктен тұрады:

  • теориялық этика;

  • нормативті этика;

  • эмпириялық этика.

  • Теориялық этика — этиканың негізгі үғымдарын, оның зерттеу пөнін, ғылым ретінде даму тарихын зерттейді. Нормативті этика — негізгі этикалық категорияларды: мейірімділік пен катыгездік, ізгілік пен жауыздык, ар-үждан, үят, абырой, парыз және т.б. қарастырады. Эмпириялық этика — белгілі бір кезеңдердегі адамзат үйымдарының накты адамгершілік келбеті туралы түсінік береді.

Көптеген философиялық-теориялық пәндермен салыстырғанда этиканың категориялары күнделікті тілде кең пайдаланылатын сөздерден тұрады. Этикалык категориялардың барлығы табиғат құбылыстарына еш қатысы жоқ, тек тікелей адам әлемімен байланысты ұғымдар. Өйткені адамгершілік, аты айтып тұрғандай, тек адамға, ягни жақсылық пен жаманшылықтың арасын ажырата білетін ерік-жігері бар жан иесіне ғана тиесілі.

  • Көптеген философиялық-теориялық пәндермен салыстырғанда этиканың категориялары күнделікті тілде кең пайдаланылатын сөздерден тұрады. Этикалык категориялардың барлығы табиғат құбылыстарына еш қатысы жоқ, тек тікелей адам әлемімен байланысты ұғымдар. Өйткені адамгершілік, аты айтып тұрғандай, тек адамға, ягни жақсылық пен жаманшылықтың арасын ажырата білетін ерік-жігері бар жан иесіне ғана тиесілі.

Қазақ этикасы – қазақ халқының ұлттық әдеп жүйесін моральды, адамгершілікті зерттейтін философиялық пән. Қазақ этикасының ежелгі бастау қайнар көздері үш мың жылдай Еуразияның Ұлы даласында өркендеген скиф-сақ, ғұн, үйсін, қаңлы мен түрік бірлестіктерінің мол мәдениетінен нәр алады. Қазақ этикасының қалыптасуына Қорқыт ата үлкен үлес қосты. Оның үлгі-өнеге, өсиет-нақыл сөздері қазақтармен қатар барша түрік халықтарында кең таралған. Қорқыт жырлары – имандылық пен ізеттілік, адамгершілік пен парасаттылыққа меңзейді. Көбіне Қорқытты күйші ретінде білеміз, өмірде қайда барсаң да Қорқыттың көрі – деген аңыз кездейсоқтық емес, ол адам баласына айтылған ескертулер. Ата-бабаларымыз адамның ішкі дүниесіне зер сала ақтара қарай отырып, оның әлеуметтік ортадағы салмағын анықтай білген. Соңында, өздерінің көз жеткізген ой қортындыларын жасаған. Олар адамға үлкен моральдық талаптар қоя отырып, зор сенім, үлкен үміт артады. Дәстүр-салтымызда, инабаттылық пен иманжүзділікті қалыптастыру мақсатында тақырыпты халық даналығымен байланыстырудың маңызы зор.

  • Қазақ этикасы – қазақ халқының ұлттық әдеп жүйесін моральды, адамгершілікті зерттейтін философиялық пән. Қазақ этикасының ежелгі бастау қайнар көздері үш мың жылдай Еуразияның Ұлы даласында өркендеген скиф-сақ, ғұн, үйсін, қаңлы мен түрік бірлестіктерінің мол мәдениетінен нәр алады. Қазақ этикасының қалыптасуына Қорқыт ата үлкен үлес қосты. Оның үлгі-өнеге, өсиет-нақыл сөздері қазақтармен қатар барша түрік халықтарында кең таралған. Қорқыт жырлары – имандылық пен ізеттілік, адамгершілік пен парасаттылыққа меңзейді. Көбіне Қорқытты күйші ретінде білеміз, өмірде қайда барсаң да Қорқыттың көрі – деген аңыз кездейсоқтық емес, ол адам баласына айтылған ескертулер. Ата-бабаларымыз адамның ішкі дүниесіне зер сала ақтара қарай отырып, оның әлеуметтік ортадағы салмағын анықтай білген. Соңында, өздерінің көз жеткізген ой қортындыларын жасаған. Олар адамға үлкен моральдық талаптар қоя отырып, зор сенім, үлкен үміт артады. Дәстүр-салтымызда, инабаттылық пен иманжүзділікті қалыптастыру мақсатында тақырыпты халық даналығымен байланыстырудың маңызы зор.

Сөз — адамның ортақ мәдениетiнiң, парасаттың, сөйлеу мәдениетiнің көрсеткiшi. Сондықтан сөздiң мәдениетiн меңгеріп оқу мен оны жетiлдiру мектеп шағынан басталады.

  • Сөз — адамның ортақ мәдениетiнiң, парасаттың, сөйлеу мәдениетiнің көрсеткiшi. Сондықтан сөздiң мәдениетiн меңгеріп оқу мен оны жетiлдiру мектеп шағынан басталады.

  • Этикет — тарихи құбылыс. Адамдардың мiнез-құлығының ережелерi қоғамның өмiр жағдайына, нақты әлеуметтiк ортаның динамикасына байланысты өзгередi. Мiнез-құлық сақтау ережелеріне баққұмарлық қана емес, сондай-ақ адам өмiрі де жиi тәуелдi болды. Ол Ежелгi Мысыр, Қытай, Рим, Алтын Ордада да болып, этикеттi бұзған тайпалар мен халықтардың арасында жиі қастық тіпті соғыстар да туатын.

Этикет нақтылы әлеуметтiк функцияларды әрдайым орындады. Мысалы, шендерге, сословиелерге, тектiң атақтылығы, атақтарға, мүлiктiк жағдай бойынша қоғамның бөлiнуiн көрсеткен. Әсiресе бүгінгі бiздiң қиыр және таяу шығыстағы елдердің этикет ережелерi қатаң сақталуда.

  • Этикет нақтылы әлеуметтiк функцияларды әрдайым орындады. Мысалы, шендерге, сословиелерге, тектiң атақтылығы, атақтарға, мүлiктiк жағдай бойынша қоғамның бөлiнуiн көрсеткен. Әсiресе бүгінгі бiздiң қиыр және таяу шығыстағы елдердің этикет ережелерi қатаң сақталуда.

  • ЭТИКЕТ (фр. etiquette – жарлық, этикетка) — адамдарға сыртқы әсер ету қатынастарына қатысты мiнез-құлық ережелерiнiң жиынтығы (қоршағандармен қатынаса бiлу, сәлем беру, қоғамдық орындардағы мiнез-құлық, әдет және киiм).

  • Әдептiлiктiң деңгейлерiн және сөз стильдерiнiң бар болуын мысалдармен көрсетуге болады. Ағылшын азаматында сағат тоқтап қалды дейік, ол уақытты анықтап алу керек деп болжайық. Ағылшын танысынан сұрайды:

  • — What time is it John? Сағат қанша, Rinat?

  • «What time is it ?» сұрақ сөздiң күнделікті стилiне жатады және тек күнделікті тұрмыс жағдайында кездесуі мүмкін, және ол жанұяда, туысқан арасында, жолдастар мен таныстардың арасында қолданыла алады

Күнделікті әдептілік деңгейіне «What time is it ?» жатқызылатын сұрақ ортаңғы деңгейдегі әдептілік жағдайында жеткіліксіз әдептi, дөрекі деп саналады, өйткені ағылшындықтар уақытты бейтаныс адамнан сұрағанда басқа форманы колданып сұрау керек.

  • Күнделікті әдептілік деңгейіне «What time is it ?» жатқызылатын сұрақ ортаңғы деңгейдегі әдептілік жағдайында жеткіліксіз әдептi, дөрекі деп саналады, өйткені ағылшындықтар уақытты бейтаныс адамнан сұрағанда басқа форманы колданып сұрау керек.

  • Бейтаныс жолаушыдан сыпайы өтiнiшпен сұрау керек:

  • — Excuse me, could you tell me the time, please? — Айыпқа бұйырмаңыз, сiз сағат қанша екенін айта аласыз ба?

  • Сыпайы өтiнiш: «Excuse me, could you tell me the time, please?» — әдептiлiктiң бейтарап деңгейiне және сөздiң бейтарап стилiне сәйкес келедi, бiрақ «Excuse me, could you tell me the time, please ?» әдептiлiктiң күнделікті деңгейiнде, отбасы немесе достар арасында көрсетілген өтiнiш шын емес жасанды болып көрінеді.

Ресми жағдайында уақыт туралы сұрақ мүлдем орынсыз, мысалы жұмысшы адам бастығына тек қана уақытты нақтылап алу үшін ғана кабинетке кірсе бұл орынсыз болады. Тағы бір мысал. Қыстыгүнi, тайғақта, бір әйел тайғанап құлады дегенді мысалға келтірейік. Оған көмек берген адамдар — полиция қызметкері, күйеуі немесе кездейсоқ жолаушы өз қоғамдық роліне байланысты сөздерді қолданады:

  • Ресми жағдайында уақыт туралы сұрақ мүлдем орынсыз, мысалы жұмысшы адам бастығына тек қана уақытты нақтылап алу үшін ғана кабинетке кірсе бұл орынсыз болады. Тағы бір мысал. Қыстыгүнi, тайғақта, бір әйел тайғанап құлады дегенді мысалға келтірейік. Оған көмек берген адамдар — полиция қызметкері, күйеуі немесе кездейсоқ жолаушы өз қоғамдық роліне байланысты сөздерді қолданады:

  • — Are you all right, madam? — полиция қызметкері сұрақ қояды.

  • — Are you all right, darling? — қамқор күйеу тынышсызданады.

  • — Are you all right? — бейтаныс жолаушы сұрайды.

  • Келтiрiлген жаңдайларда, барлық үш тұлға — полиция қызметкері, күйеуі және жолаушы — ылғи бiр әйелден сұрайды, бiрақ одан әртүрлi сұрақ туады:

  • Madam — бұл әдептiлiктiң ресми деңгейiне және сөздiң тиiстi ресми стиліне жататын қаратпа сөздің бір түрі.

  • Darling — бұл күнделікті тұрмыс сөздердің бір түрі, әдептiлiктiң күнделікті тұрмыстық деңгейiне және тұрмыстық сөйлеу стиліне жатады. «Are you all right?» бейтаныс адамға бағытталған жан ашыған сұрағы оған көңіл аудару қызметін атқарады. Егерде «Are you all right ?» сұрағы бейтарап әдептілік деңгейінде лайықты қойылып берiлсе, ол бейтарап әдептiлiк деңгейiне жатқызылатын болады.

Көп мамандандырылған бiрлiктер және сөйлеу этикеттiң қолданысы орнықты бекiтiлген бір қоғамдық топқа байланысты болады. Бұл топтар келесi белгiлер бойынша ерекшеленеді:

  • Көп мамандандырылған бiрлiктер және сөйлеу этикеттiң қолданысы орнықты бекiтiлген бір қоғамдық топқа байланысты болады. Бұл топтар келесi белгiлер бойынша ерекшеленеді:

  • · жас шамасы: сөйлеу этикеттiң (Але, Чао, Гудбай) жастар жаргонымен ұластырылатын формулалары; (алғыс айтамын, сыпайылық көрсетiңiз) үлкен ұрпақты адамдарының сөзiндегi әдептiлiктiң ерекше формалары;

  • · бiлiм және тәрбие: тәрбиелi адамдар сөйлеу этикеттiң бірліктерін ұқыпты қолданады, Сiз — формасын кеңiрек қолданады;

  • · жыныс: әйелдер негізінен сыпайы сөзге тартады, дөрекi, жаман сөздерге жақын сөздерді сирек айтады және тақырып таңдауда өте кінәратшыл болады;

  • · ерекше кәсiби топтарға қатысты болу.

Қазіргі нарықтық экономика жағдайында іскерлік қажетті қасиеттердің біріне айналып отыр. Іскер деп нарық экономикасына әбден бейім, яғни сату-сатып алу, алу-алмасу әрекеттеріне жатық, өз ісін жетік білетін қагілез жанды айтады. Іскер де тірі жан болғандықтан, адам қоғамында өмір сүретін болғандықтан, оны тек өз баспайдасын ғана көздеген, ешкіммен санаспайтын жан деп түсіну дұрыс емес. Іскерліктің де өзіне тән этикеті — іс-әрекет ұстанымдары бар.

  • Қазіргі нарықтық экономика жағдайында іскерлік қажетті қасиеттердің біріне айналып отыр. Іскер деп нарық экономикасына әбден бейім, яғни сату-сатып алу, алу-алмасу әрекеттеріне жатық, өз ісін жетік білетін қагілез жанды айтады. Іскер де тірі жан болғандықтан, адам қоғамында өмір сүретін болғандықтан, оны тек өз баспайдасын ғана көздеген, ешкіммен санаспайтын жан деп түсіну дұрыс емес. Іскерліктің де өзіне тән этикеті — іс-әрекет ұстанымдары бар.

  • Іскерліктің маңызды ұстанымына сенім жатады. Әріптес адамдар арасында сенім болмай, іс оңға баспайды. Жалпы, сенім — адамдардың қарым-қатынасын мүмкін ететін фактор.

Іскерлік аясында болсын, жалпы, қандай да ұжым ортасында қарым-қатынас адамдардың бір-біріне деген көңілінен басталады. Ашық-жарқын көңіл-күйде болу, айналаңа шаттық нұрын себу — тек іскердің емес, жалпы, әрбір адамның парызы.

  • Іскерлік аясында болсын, жалпы, қандай да ұжым ортасында қарым-қатынас адамдардың бір-біріне деген көңілінен басталады. Ашық-жарқын көңіл-күйде болу, айналаңа шаттық нұрын себу — тек іскердің емес, жалпы, әрбір адамның парызы.

  • Басшы мен бағынушы арасындағы қарым-қатынас ерекшелігі олардың белгілі бір жағдайда (ал жаратушы алдында бәріміз теңбіз ғой) тең еместігінен туындайды. «Ұлық болсаң, кішік бол!» деп халық даналығы бекер айтпаған, бастық қарамағындағылармен неғұрлым сыпайы болса, соғұрлым шынайы ниетке ие болады. Басқаны тыңдай білу — үлкен өнегелік. Тіпті өзіңнің айтылғанмен келіспеушілігің бола тұра, қарсыласыңды (оппонентінді) соңына дейін тыңдап шығу тәрбиелілік нышандарының бірі. Бағынушыға ұжымдағы өз мәртебесіне, өз орнына сай міндеттерден тысқары талап қойылған сәтте басқарушы бұйрықты раймен емес, сұраныс, өтінші айтса жөн. Бұл—оның көрегендігі әрі ортақ іске пайдалы нәрсе жасағандығы болар еді. Басшының өз қарамағындағыларға көңіл аудара білуі де, яғни жұмыстағы жетістіктеріне, өмірлік қуаныштарына ортақтаса білуі де ұжымдағы жағымды, үйлесімді қарым-қатынастарды қалыптастыруға көп әсерін тигізеді

Қонақтарды ертеңгі ас, түстік, кешкі ас немесе шайға шақыра отырып, жеке, телефонмен немесе күн мен уақыт белгіленген жазбаша хат арқылы хабарлайды. Мұны қонақтың алдын-ала дайындалуына мүмкіндік беру үшін бірнеше күн бұрын жасаған дұрыс. Егер қайсыбір себептерге байланысты шақырылғандардың бірі келе алмайтын болса, ол туралы үй иелерлеріне күні бұрын хабарлауы тиіс. Бұл ретте ол толық түсініктеме беруге еш міндетті емес, ал үй иелерлеріне бас тарту себебін тәптіштеп сұрап жатудың керегі жоқ.

  • Қонақтарды ертеңгі ас, түстік, кешкі ас немесе шайға шақыра отырып, жеке, телефонмен немесе күн мен уақыт белгіленген жазбаша хат арқылы хабарлайды. Мұны қонақтың алдын-ала дайындалуына мүмкіндік беру үшін бірнеше күн бұрын жасаған дұрыс. Егер қайсыбір себептерге байланысты шақырылғандардың бірі келе алмайтын болса, ол туралы үй иелерлеріне күні бұрын хабарлауы тиіс. Бұл ретте ол толық түсініктеме беруге еш міндетті емес, ал үй иелерлеріне бас тарту себебін тәптіштеп сұрап жатудың керегі жоқ.

  • Қонаққа үй иелерлерімен көрсетілген уақытта дәл келу керек, ал ең жақсысы 5-15 минөтке ертерек. Кешігу үй иелерлері мен басқа қонақтарға жағымсыз және барлық уақытта этикетті өрескел бұзу деп есептеледі.

  • Кешігуші қонақты 15 минөттен артық емес күтіп, барлығын үстелге шақыра беруге болады.

Қонақтарды әдетте үй иесі әйелімен бірге немесе олардың бірі қарсы алады. Қонақпен амандасқан кезде, үй иелерлері әрбірінің көздеріне тіке қарап, күлімсіреумен, құшақ жая қарсы алады. Қонаққа күйеуі мен әйелі келген кезде, үй иелерлерімен бірінші болып әйелі амандасады – алдымен қожайынмен, сонан соң әйелімен, ал кейін оның күйеуі – алдымен қожайын әйелімен сәлемдеседі. Егер қонақтар көп шақырылған болса, барлығын бір-бірімен таныстыру міндетті емес: жиналғандарға кірген адамды, оның аты, тегі, әкесінің атын атау жеткілікті. Бұл ретте “менің қызметтесім”, “менің ағам” және т.б. дегенді қосуға болады.

  • Қонақтарды әдетте үй иесі әйелімен бірге немесе олардың бірі қарсы алады. Қонақпен амандасқан кезде, үй иелерлері әрбірінің көздеріне тіке қарап, күлімсіреумен, құшақ жая қарсы алады. Қонаққа күйеуі мен әйелі келген кезде, үй иелерлерімен бірінші болып әйелі амандасады – алдымен қожайынмен, сонан соң әйелімен, ал кейін оның күйеуі – алдымен қожайын әйелімен сәлемдеседі. Егер қонақтар көп шақырылған болса, барлығын бір-бірімен таныстыру міндетті емес: жиналғандарға кірген адамды, оның аты, тегі, әкесінің атын атау жеткілікті. Бұл ретте “менің қызметтесім”, “менің ағам” және т.б. дегенді қосуға болады.

  • Қонақтардың жартысынан көбі жиналған кезде, әсіресе ауа райы ыстық болған жағдайда, оларға салқындатылған шырындар, коктейльдер, басқа да сусындар ұсынуға болады. Бұл уақытта қонақтар еркін жағдайда сұхбаттасып, бір-бірімен жақынырақ таныса алады.

  • Үстел басына шақыру алдында ереже бойынша еркектер, егде кісілерді қоспағанда, түрегеліп тұрады, әйелдердің отыруына болады.

1-ереже: Сіз қолмен ешнәрсе көрсете алмайсыз, дауыс ырғағын өзгерте алмайсыз, және сіздің бет пішініңіз де ешқандай рөлді білдірмейді. Сіздің сырласыңыз сөз, сөз көреді» деп айтылған.

  • 1-ереже: Сіз қолмен ешнәрсе көрсете алмайсыз, дауыс ырғағын өзгерте алмайсыз, және сіздің бет пішініңіз де ешқандай рөлді білдірмейді. Сіздің сырласыңыз сөз, сөз көреді» деп айтылған.

  • 2-ереже: Шынайы өмірдегі тәртіп стандартын желіде де ұстаңыздар.

  • Шынайы өмірде біздің көпшілігіміз кейде шектеуге, кейде ұсталып қалмайық деп заңға бағынады.

  • 3-ереже: Киберкеңістікте сіз қай жерде екеніңізді есте ұстаңыз. Бір жерде бірден қабылданады, ол бірақ басқаларға дөрекілік деп саналуы мүмкін.

4-ереже: Басқалардың уақыты мен мүмкіндігін сыйлаңыз.

  • 4-ереже: Басқалардың уақыты мен мүмкіндігін сыйлаңыз.

  • 5-ереже: Бет келбетіңізді сақтаңыз. Анонимдік ерекшелігін қолданыңыз.

  • 6-ереже: Қай жерде сіз көмектесе аласыз, сол жерде басқаларға көмектесіңіз.

  • 7-ереже: Бәсекелеске түспеңіз және оларды флеймге жіберіңіз.

  • 8-ереже: Жеке жазба құқығын сыйлаңыз.

  • 9-ереже: Өз мүмкіндіктеріңізді теріс пайдаланбаңыз.

  • 10-ереже: Басқалардың қатесін кешіруде үйреніңіз.

Қазақ энциклопедиясы

  • Қазақ энциклопедиясы

  • Даналардан шыққан сөз: нақылдар жинағы. Құрастырған Ұ. Асылов. – Алматы: Мектеп, 1987. – 162

  • Әл–Фараби. Әлеуметтік–этикалық трактаттар. – Алматы: Ғылым, 1975. – 163 б.

  • Балақаев М. Қазақ тілінің мәдениеті. 2-бас. Алматы,1971

  • Сыздық Р. Дұрыс сөйлеу мәдениеті//Қазақстан үгітшісі, 1974

Достарыңызбен бөлісу:

Этиканың жалпы түсінігі

 

Тақырыбы: Этиканың жалпы түсінігі.
1. Этиканың жалпы түсінігі.
2. Этиканың тарихы.
3. Этиканың категориялары.
Этиканың пайда болуы және жетілуі “Этика” терминінің этимологиясы латын тілінін «ethos» деген сөзіне барып тіреледі. Ол бастапқыда «хайуанның үңгірі», «құстын ұясы», «аңның апаны» сынды мағынада пайдаланылған сөз. Бір сөзбен айтсақ, тірі жаннын өзіне тиесілі өмір сүру мекені дегенді адатқан. Бірте-бірте ол сөзбен «бірлесе тіршілік етуші адамдар тобының орналасқан орны, мекен-жайы» дегенді де белгілейтін болды. Қазақ тіліне келер болсақ онда этика қазірде әдептану деп аударылып жүр. Ал бұл ұғым Араб тілінде пайда болған, “Ахлақ” деген мағынаны білдіреді. Этиканың өзіндік мәртебесі бар философия ілімі ретінде қалыптасуы антика грек философияның қойнауында жүзеге асқан Аристотелдің “Никомах этикасын ”, “Эвдем этикасын” деген еңбектермен әлемге әйгілі болды. Көне Гректер адмгершілік қасиеттерді, мейірімділікті сұлулықпен тікелей байланыстырғысы келген.
Этика терминін философия сясына тұңғыш енгізген әрі осы тақырыпта қаламын көсілте жазған адамзаттың ұлы ұстаздарының бірі- Аристотель еді. Аристотель этика деп этикалық ізгіліктерді зерттейтін ғылымды айтады. Бұл тұста еске сала кететін бір жай- Аристотельдің ізгіліктер туралы ілімінің негізгі қағидалары. Ол бойынша, адам бойындағы ізгіліктер екі негізген түрден тұрады: этикалық және дианоэтикалық. Егер этикалық ізгіліктер адамның мінез-құлқына, темпераментіне жататын болса, дианоэтикалық ізгіліктер адамның ақыл- парасатына тиесілі дүниелер. Сөйтіп, Аристотель этикалық ізгіліктер құрамына: жомарттық, батылдық, шыншылдық, ал, дианоэтикалық ізгіліктерге: ақыл, парасатты жатқызады.Римдіктер философияның маңызды құрамдас бөлігі болып табылатын этиканы өз тілінде моральсөзі арқылы аударады. Көне латын тілінде салт-дәстүр, әдеп-ғұрып деген мағынаны білдіретін сөз. Ендіше мораль терминін латын тіліндегі этиканың синонимі деуге болады.
Орта ғасыр батыс Европа мәдениетінде адамға болсын, әлемге болсын екі жақты көз- қарас қалыптасқан. Орта ғасырлық және жаңа дәуірдің Европаның байланыстырушы кезең Ренесанс болатын. Ренесанстық гуманизм антикалық гуманизммен салыстырғанда адам қадір қасиетін жасампаздық мүмкіншілігін ғажайып деп тауып, құдайға жақындатқан жаңа сападағы гуманизм болды.
Жаңа дәуір этикасы толығымен діни- сокральды консепцияның ықпалымен, адамның ақыл парасатын қойған роционалистіктік этика.
Этиканың категорияларының барлығы табиғи құбылыстарға қатынасы жоқ, ол тек адамға байланысты. Этиканың негізгі категорияларына достық, махабаттық, жомарттылық, мейрімділік, ар- намыс, ұят, абырой, парыз бен қарыз, әділеттік, бақыт, жүздесу т.б.
Достық – адамдар арасындағы байланыстың ең ізгі, ең қалаулы, ең келісті түрі.
Махаббат- достықтың, тату тәттіліктің, құрмет ізеттіліктің асқар шыңы. Онсыз өмірдің мәні, қызығы, құны жоқ.
Бақыт – этиканың іргелі категориясы болып табылады. Біреулер бақыт дегеніміз махаббат десе, енді біреулері бақыт жүзеге асқан мақсаттардың бірі деп біледі.
Жүздесу – жеке тұлғаның қалыптастыратын адами құбылыс әрі оның болмысының негізгі қасиеті. Ол жеке тұлғаның өз бойынан басқаны таба білу метофизикалық мүмкіншілігі. Жүздесу – адами табиғаттың болмыстық алғы шарты. Адамдық қарым-қатынас – жүздесу – оны басқа қоршаған табиғи ортадан бөліп жарып, өзгешелеп алады.
Этиканың құрылымына келетін болсақ, ол 3 бөліктен тұрады:
1.Теоретикалық этика;
2. Нормативті этика;
3. Эмпирикалық этика;

Лекция бойынша қарастыратын сұрақтар:
1. Этика – дегеніміз не?
2. Этика – нені зеттейді?
3. Этика — терминін кім енгізді?
4. Мараль сөзінің этикамен байланысы.
5. Этиканың құрлымдық бөліктерін атап көрсет.

Пайдаланған әдебиеттер:
1. Қ. Жарықбаев, Т. Ғабитов Әдептану негіздері Алматы 1997ж
2. А. Құлсариева Этика Алматы 2003ж
3. Т. Ғабитов, Ж. Мүталипов, А. Құлсариева Мәдениет тану негіздері Алматы 2000ж
Тақырыбы: Мораль – Қоғамдық сана ретінде

1. Мораль дегеніміз не?
2. Мораль және этикет?
3. Қазақ мәдиниетіндегі моральдық көзқарастың қалыптасу тарихы.

Мораль деп белгілі бір қоғамдағы өмір сүріп жатқан адамдар арасында қалыптасқан адамгершілік құлық нормаларымен приціптерімен жиынтығын атаймыз. Мораль жеке адамның қоғамда өмір сүре алу, басқалармен үйлесімді қарым қатнаста болу қаблетін танытады. Басқаша айтқанда мораль – ізгілік, адамгершілік ережелерінің жиынтығы.
Табу немесе тиым салудың адамзатқа белгілі алғашқы қос түрі мыналар болады:
Интенсестік табу
2. Конибализм табу
3 Инсест деп жақын туыстар, қандастар арасындағы жыныстық қарым қатнасты, яғни қыз алысып-қыз беруді айтады. Конибализм-адам етін азық ету дегенді білдіреді. Өзі сияқты адамды қорек қылудың адамшылыққа жатпайтындығын түсінген шақтан бастап биологиялық бағдарлаудан мүлдем тысқары шынай адами қарым-қатнастар мүмкін болды. Осы сияқты тағы бір ұғымдардың бірі – талион. Адамзаттың ерте даму сатыларында барлық халықтарда болған әмбебаб әдеп ғұрып. Талионның мағнасын қанды кек алу деген мағнада келеді.
Ендеше мораль генезисі туралы мәселе адамзат тарихының қапас тунегінде, тіпті сәулесі жетер-жетпес қадым заманда жатқандығы бәрімізге түсінікті . Ол туралы хатқа басылып қалдырған мұра тұрмақ, қандай да бір іздің өзін табу қиын болғандықтан, ғылым өзінің болжамшылдық гипотезасын алға тартады.
Этикет сөзі француз тілінде аударғанда рәсімді реттеушілік нұсқау қағаз, этикетика, рәсім өткізу тәтібі деген мағнаға ие. Мысалы, 18 ғасырда этикет деп манахтардың сарайларында өзін-өзі ұстау ережелерінің жиынтығын атайтын болған, бірақ өмір бұл терминнің одан гөрі мағнада қолдануын қажет етті. Этикет хан сарайларындағы өмірді қатаң түрде реттеп отырды: қашан кімнің тұру керектігі, манахты кімнің қашан қалай киіндіретіндігі, балдардың өткізу тәртібі және т.б. Этикетке ұсақ түйеп деп мән беруге болмайтын, өткені сол қатнастағы ұсақ түйектердің дұрыс орындалмауынан қақтығыстармен шиеленістер туындап отырады.
Қазақ мәдиниеті түркілер өркениетімен араб мұсылман өркенитінің тоғысуында дүниеге келген екі мәдени аймақтың ықпалын өз бойында ала жүрген Әл-Фараби адамгершілік туралы ой толғаныстарын бастағанды жөн деп табамыз.Шығыс перепатизмнің жолын қуушылардың бірі, адамзаттың екінші ұстазы деген атаққа ие болған Әл-Фараби этиканы жақсылықпен жамандықты ажратуға мүмкіндік беретін ғылым деп қарастырады. Жүсіп Баласағұнның құтты білік деген еңбегінде адамгершілік принціптерін, түркілердің әдеп ғұрыптарын өз дәуірінің талап тілектері тұрғысынан көрсете білген. Шығармадан Жақсылық пен жамандық, әдептілік пен дөрекілік, шындық пен өтірік және т.б. түсініктері қарама қарсы қойылады. Абай этика тақырыбын қозғағанда иман мәселесіне көп көңіл аударады. иман термины қазақ санасына мұыылманшылық арқылы енген.
Лекция бойынша қарастыратын сұрақтар:
1. Мораль ұғымын қалай түсіндіруге болады?
2. Этикет дегеніміз не?
3. Этикетпен этиканың арасындағы айырмашылық?
4. Қазақ мәдениетінде мораль ұғымын қалай қарастырады?

Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Ж. Алтаев Қазақ халқының рухани мұралары Алматы 1998 жыл
2. Қ. Бисенов Философия тарихы Алматы 1992 жыл
3. Ж.Базарбаев, Ж.Нұсқабаев Инабат Алматы 1995 жыл

Тақырып: Адамның моральдық танымына ислам дінінің әсері
1. Имандық инабаттылық мұраты
2. Имандылық қайнар көзі сенім
3. Дін және мораль
Мораль дін құқық өнер және т.б. сияқты қоғамдық сананың бір формасы. Қоғамдық сана формаларымен тығыз байланыста бола тұра мораль олардан өзіндік қасиеттерімен ерекшеленеді. Көптеген ерекшеліктермен қатар, мораль басқа қоғамдық сананың формаларымен тығыз байланысты. Әсіресе діннің адамгершілік құлықты қалыптастырудағы маңызы зор.
Дін – адамның адамдығының басты көрсеткіші. Діни сезімдер адамдардың басын біріктіретін маңызды орын. Ғибадаттың көпшілігінің жамағатпен жасалуы қоғамға қаншалықты мән беретіндігін көрсетеді.
Сонмен қатар жалпы ұлы дүниежүзілік діндердің қай- қайсысы болмасын, адам қоғамдағы бейбітшілік, келісім, жарастықты нығайтуға күш салады. Дін тарихы- адамгершілік құлықты қалыптастыруға тырысады.
Буддизм – рухты мәңгі деп танитын дін. Ол адам өмірінің мәнін бір жақты қызық қуып, ләззат алудан да, не бір жолата өмірден безінген тәнін азаптаушы тақуалықтан да, таппайды. Будизмде өмірдің азаптауынан құтылатын төрт жолды көрсетеді:
1.Өмір дегеніміз — азап;
2. Азаптың себепбі бар, ал азаптың көзі – адамның қалау – тілегінде, ниетінде;
3. Азаптан құтылу мүмкін, ондай болмыстың өзімен-өзі теңескен бақытты күйін нирвана деп атайды.
4. Азаптан құтылу жолы бар, ол жол – ортадағы тура жол деп аталады да оның мәні адам қалауын тәрк етуге болып табылады.
Бірінші сатыда адам өмірден оқшауланып, әлемге жайбарақат қараудан да арыла алған жанның ішкі тыныштығынан туындайтын қуанышқа бөленеді. әлемге жайбарақат қарау барысында экстаз күйінде болады. Үшінші сатыда жоғарыда аталған тыныштық қуанышынан босану, бүкіл жандық тәндік сезімдерден құтылу күйіне жетеді; ал соңғы саты кемелді жайбарақаттық күйі – нирвана.
Иудаизм діні – діндердің ең көнесі болып табылатын, одан кейін христан дінімен ислам келеді. Бұл дін бойынша еврейлер Яхвемен анттасқан, жаратқанның артықша туындысы, таңдаулысы деп танылады. Мойсейдің декологымен, яғни оның қағидасына бағынышта өмір сүреді. Төртінші өсиет бойынша еврейлер аптаның сенбі күнінің барлық әрекеттерді қалдырып тек құдайға жалбарынуға арналғандығын есте ұстауы керек. Келесі өсиет бойынша ата-ананы қадірлеу керек. Ал алтыншысынан оныншы өсиетке дейін адамдар арасындағы қарым –қатынастарды реттеуге қатысты нормалар қарастырылады.
Христандық дін сүйіспеншілік, төзімдіні болып табылады. Христандық қасиетті үштік – сенім, үміт және сүйіспеншілік қаншалықты бұл діннің мороль мәселелерін жоғары қойғандығын көрсетеді. Христостың құдай патшалығы өз ішінде! деген сөзінде ерекше мән жатыр. Күнделікті өмірде ақ пен қара қалай аралас жатса, жақсылық пен жамандық, мейірімділік пен зұлымдық та солай біте қайнасып кеткен.
Ислам діні де христан діні іспеттес ұлтшылықты нәсілшілдікті жақтамайды. Құдай алдында, адам алдында таза, адал, мейірімді адам ғана басқалардан жоғары тұрады. өзінің түбірлес діні – христандық сенім сияқты исламда бейбітшілік, татулық, тыныштық діні. Ол кешірімділікпен қош көрушілікті уағыздайды. Исламның этикалық тұрғыдан қарастырғандығы өзгешелігі, оның адамгершілік құлықты басқа әлеуметтік қатынастарды реттеуші, қоғамдық сананың түрлерінен бөліп жармай, бірлікте қарастырылуы болып табылады. Құранда адамды дел сал етуші, мен айналдырушы апиындық өсімдіктерді пайдалануға, арақ шарапқа тиым салынған. Конфуци – ұлы уағыздарының басты өмірлік қағидасы ата-ананы құрметтеу мен үлкендерге ізет көрсете білу.
Қарастыратын сұрақтар.
1. Діннің адамгершілік құлықты қалыптастырудағы ролі қандай?
2. Будизмнің ортадағы тура жолының мәнісі неде?
3. Христандық сүйіспеншілікті қалай түсінесің?
4. Ислам дініндегі халал және харам туралы түсінікті сипатта?
5. Конфуцилік рәсімшілдіктің адам сүйгіштікпен байланысын көрсет?
Пайдаланған әдебиеттер.
1.Т. Ғабитов, Ж. Мүталіпов, А. Құлсариева Мәдениеттану негіздері Алматы 2000ж.
2. А. Құлсариева Этика Алматы 2003 ж.
3. Қ. Бейсенов Философия тарихы Алматы 1992 ж
Тақырыбы: Іскерлік этикасы.
1. Кәсіби этика туралы түсінік.
2. Кәсіби этика негізгі түрлері.
Қазіргі заман айдары нарықтық экономика жағдайында іскерлік қажетті қасиеттердің біріне айналып отыр. Іскер деп – нарық экономикасына әбден бейім, яғни сату сатып алу, алу – алмасу әрекетіне жатық, өз ісін жетік білетін қағілез жанды айтады. Іскер де адам баласы болғандықтан адамдар қоғамында өмір сүретін боглғандықтан оны тек өз пайдасына көздеген, ешкімен санаспайтын жан деп дұрысболмаған болар еді. Іскерліктің де өзіне тән этикеті – іс әрекет ұстанымдары бар.
Іскерлік бір ұшы – кәсіпкерлікке барып тиеді. Адам алған білімі бойынша қоғамда белгілі бір қызмет бабына сай жұмыс істейді. Мысалы, дәрігерлік, педагогикалық инженерлік, механик, биолок, сияқты кәсіпкері бойынша қоғамда белгілі бір қызмет атқарады. Кәсіби этика белгілі бір ережеге, норма бойынша іс-әрекет немесе жұмыс жүгізуін қамтамасыз ететін кәсіби этика. әрбір ғылым саласының қоғамда алатын орны мен атқаратын қызметі өте маңызды. Әрбір ғылым қоғамға өзіндік үлес қосады. Кәсіби этика бойынша өзінің дәрежесін алуы яғни қоғамда белгілі бір атқаратын қызметімен іс-әрекеті арқылы жүзеге асады. Іскерліктің маңызды принципімне сенім жатады. Істес адамдар арасында сенім болмай іс оңға баспайды. Жалпы сенім адамдардың қарым-қатанынасын мүмкін ететін фактор. Сенім жоғалған жерде үміт үзіледі, ал, үмітсіз тек шайтан ғана. Адам баласы қандай қиын қыстау жағдайда болмасын үмітін бір үзбейді. Сол сияқты іскерлерде әлде кімнің айтқан сөзінде, уәдесінде тұрар деген сенімді жоғалатпайды әрі өзлері де сенімнен шығуға тырысады.
жылы-жылы сөйлесең жыланда інінен шығады деген қазақ халқының даналығынан туындаған мақалда жағымды ізетті сөз бастаудың адамдар арасындағы қарым-қаиынасты құрастырушы фактор екендігін танытады. Жақсы сөйлеу, сыпайы сөйлеу — әдептіліктің маңызды шарты. Жақсы, орынды сөйлеу, елдің тілін таба білу іскер адамға пайдалы. Ал ікер пайда көздейтін адам болғандықтан, пайдаға жарайтын нәрсенің бәрін білгені жөн. Жүздескенде жылы шырай таныту, басқалардың сенімін жоғалтпай, айтқан уәдеде тұра білу, өз бас пайдасын ойлай тұра басқалардың құқын тәрк етпеу сияқты әрекеттер іскер адамға қажетті құлық, өмірлік ұстаным болуы тиіс. Басшы-бағынушы арасындағы қарым-қатынас ерекшелігі олардың белгілі бір жағдайда (ал жаратушы алдында бәріміз теңбіз ғой) тең еместінен туындайды. Ұлық болсаң кішік бол! деп халық даналығы бекер ақыл айтпаған, қарамағындағылармен неғұрлым сыпайы болсақ соғұрлым шынайы ниетке ие болсаң. Басқаны тыңдай білу – үлкен өнегелік. Тіпті өзіңнің айтылмаған келіспеушілігің бола тұра оппонентіңді (қарсыласыңды) соңына дейін тыңдап шығу тәрбиеліліктің нышандарының бірі. Бағынушының ұжымдағы өз мәртебесіне, өз орнына сай міндеттерден тысқары талап қойылған сәтте басқарушы бұйрықты раймен емес, сұраныс, өтініш білдіре алса, оның көнегендігі әрі ортақ іске пайдалы нәрсе жасағандағы болар еді. Басшының өз қарамағындағыларға көңіл аудара білуі де, яғни жұмыстағы жетістіктеріне, өмірлік қуаныштарына ортақтаса білуі де ұжымдағы жағымды, үйлесімді қарым-қатынастарды қалыптастыруға көп әсерін тигізеді.
Әдеп амандасудан басталады. Амандасу – адамдардың бір –біріне деген құрметін, жылы ықыласын, мейірімін көрсету үлгісі. Сондықтан болар, қазақ тілінде сәлеміміз түзу, сәлемнен кете қойған жоқпыз деген сөз түсініктерінің басқамен татулықты, басқаға деген жылы шырайды білдіретіндігі.
Қарастыратын сұрақтар.
1. Әріптес пен сыбайлас ұғымының айырмашылығы?
2. Кәсіпкер дегеніміз не?
3. Сенімділік ұғымы?

Пайдаланылған әдебиеттер.
1. Қ. Жарықбаев, Т. Ғабитов … жалғасы


Сіз бұл жұмысты біздің қосымшамыз арқылы толығымен тегін көре аласыз.

 

Ұқсас жұмыстар

Этикалық ізгіліктер
Кәсіптік этиканың теориялық-методологиялық негіздері
Этика түсінігі және оның заты
Қазақ этикасының зерттелуі
Этика саласындағы стандартты операциялық процедураларды анықтау және оның дамуын зерттеу
Этика ұғымы және оның мәні. Гиппократ этикасы және деонтологиясы
ЭТИКА ЖӘНЕ ҚҰҚЫҚ ТУРАЛЫ
Информатика және этика
Этика ұғымы және оның заты туралы
Мораль мен құқықтың ара-қатынасы

Подборка по базе: Профессиональная этика.pdf, Сущность культуры предпринимательства. Предпринимательская эти, 901F этика тест.docx, Сочинение по тексту В. А. Солоухина «В древней деревянной скульп, Реферат этика.docx, Тест по предмету деловая этика.docx, Таблица по истории на тему_ _Феодальная раздробленность в Древне, Професс этика СИБИТ экз.docx, Древнейшие люди. Древнейшее прошлое Коми края..docx, Контрольная работа_Деловая этика.doc


32. Кәсіби этика ұғымы, түрлері

Этика (грек. ethos – дағды, әдет-ғұрып) – зерттеу нысаны мораль, адамның мінез-құлқы болып табылатын ежелгі теориялық пәндердің бірі. Термин және айрықша зерттеу пәні ретінде өз бастауын Аристотель еңбектерінен алады. “ Этизм” термині Аристотельдің ар-ождан мәселесіне арналған үш шығармасының (“Никомах этикасы”, “Евдем этикасы”, “Үлкен этика”) атауына кірген. Аристотель Этизм жайлы сөз қозғағанда негізгі үш мәселеге тоқталып, этик. теория, этик. кітаптар, этик. іс-тәжірибе туралы айтады. О баста грек тіліндегі Этизмның латын тіліндегі баламасы ретінде мораль қолданылса, кейіннен білім беру дәстүрінде Этизм – ілім мәнінде, мораль – оның пәні ретінде қарастырылды. Әдетте, Этизмлық ой-толғамдар адамдардың мінез-құлықтары мен салт-дәстүрлерінің әралуан екендігін баяндаудан басталады. Сократ әр-түрлі мінез-құлықтарды бағалап, саралау үшін парасатқа жүгіну керек деп білді. Платон адам жан-жақты ұйымдастырылған мемлекетте өмір сүріп, оның басшылығын дана-философтар атқарғанда ғана рухани және мінез-құлық кемелдігіне жете алады деп білді. Парасат иесі ретінде өз мүмкіндіктерін жүзеге асырған адам, өз өмірінің жоғ. мақсатын айқындап, мемлекеттің негізі болып табылатын саясатқа, экономикаға Э-лық нормалармен жетекшілік жасайды. Этизм ұғымы жайлы Д.Юмның “Адамның табиғаты” туралы трактатында жан-жақты айтылады. Қазақ халқының дәстүрлі дүниетанымында Этизм ұғымының баламасы ретінде ар-ождан ұғымы қолданылып, негізгі тақырып ретінде ұсынылған.

Этиканың құрылымы. Этика үш бөліктен тұрады:

·  теориялық этика;

·  нормативті этика;

·  эмпириялық этика.

Теориялық этика — этиканың негізгі үғымдарын, оның зерттеу пөнін, ғылым ретінде даму тарихын зерттейді.

Нормативті этика — негізгі этикалық категорияларды: мейірімділік пен катыгездік, ізгілік пен жауыздык, ар-үждан, үят, абырой, парыз және т.б. қарастырады.

Эмпириялық этика — белгілі бір кезеңдердегі адамзат үйымдарының накты адамгершілік келбеті туралы түсінік береді.

Этика тарихы

Ежелгі грек этикасы. Этиканың өзіндік мәртебесі бар философиялық ілім ретінде қалыптасуы антикалық грек философиясының қойнауында жүзеге асқандығы туралы айтып өткен болатынбыз. Өзінің атауымен де, негізгі ұғымдық категорияларымен де, мәселелік өрісімен де этика Аристотельге қарыздар. «Никомах этикасын», «Эвдем этикасын», «Үлкен этиканы» жазған ұлы ойшыл этиканы дамыта отырып, елге танытты.

Аристотель этикасында «құба төбел» немесе «алтын орта» ұстанымы ізгіліктерді анықтаушы маңызға ие болды. Өйткені Аристотельдің айтуынша, екі шеткі күйлердің ортасып таба білгенде, яғни не асып-тасып кетпей, не жетпей қалмаудың дәл ортасынан өте ыңғайлы қасиетті ұстана білгенде ғана адам ізгілікті болғаны. Мысалы, жомарттық, — «малшашпақ» пен «дүниеқоңыздықтың» орта шені; батылдық — «көзсіз батырлық» пен «қоянжүрек қорқақтықтың» дәл ортасы; қарапайымдылық — «ұяңдық» пен «ұятсыздықтың» ортан белі және т.б. Жалпы, антикалық этикаға тиесілі ең негізгі үш мұратты атап өтуге болады: а) адам мен полис бірлігі, яғни адам тек полистің азаматы болғандықтан ғана ізгілікке ие болады, мораль туралы түсінігі болады деп есептеу. Мысалы, Аристотель полистің мүшесі бола алмайтын құлдарды тіпті де адам деп санамаған. Оларды «сөйлей алатын хайуан» ретінде қарастырған. Ежелгі гректер қабылдаған және өмірге енгізген этикалық құндылықтардың өзіндік маңызы болды. Олардың кейбіреулері мыналар: көне гректер адамгершілік қасиеттерді, мейірімділікті сұлулықпен тікелей байланыстырғысы келді. Соның нәтижесінде көне Грекия мәдениетінде «калокагатия» идеалы дүниеге келген болатын. «Калокагатия» термині өзінін амбиваленттілігіне (екіжақтылығына) байланысты этикада болсын, эстетикада болсын кең пайдаланылады. «Калокагатия» термині грек тіліндегі екі сөздің («Kalos» — әсем, сұлу және «agathos» — ізгі, мейірімді) қосындысынан шыққан. Дәлме-дәл аударатын болсақ, бұл термин ізгі сұлулықты, яғни жан сұлулығы мен тән сұлулығының үндестігін білдіреді.

33. Этические категории (долг, благо,совесть, свобода)./ Этикалық категориялар. (парыз, ізгілік, ар-ождан, еркіндік)./ Ethical categories (duty, good, conscience, freedom).

Көптеген философиялық-теориялық пәндермен салыстырғанда этиканың категориялары күнделікті тілде кең пайдаланылатын сөздерден тұрады. Этикалык категориялардың барлығы табиғат құбылыстарына еш қатысы жоқ, тек тікелей адам әлемімен байланысты ұғымдар. Өйткені адамгершілік, аты айтып тұрғандай, тек адамға, ягни жақсылық пен жаманшылықтың арасын ажырата білетін ерік-жігері бар жан иесіне ғана тиесілі.

Достық — адамдардың бір-бірін қажетсінуінен, құрмет тұтуынан, шынайы тілектестіктен, сенімнен құралады. Достық қарым-қатынас дегеніміз — жеке адамдардың бірін-бірі жақсы көруіне және ұнатуға, мақсат бірлігіне, ұзақ уакыт және жан-жақты тату-тәтті араласуына негізделген аса тығыз қарым-қатынас, үлкен сезім.

Махаббат — достықтың, татулықтың шыңы, адам өмірінің ұлы жарастығы. Онсыз өмірдің мөні, қызығы, құны жоқ. Ақын Абай «Махаббатсыз дүние — бос» деп тегін айтпаған. Махаббатпен адамның бүкіл тіршілігі байланысты. Адам дүниеге келген мезеттен ата-ана махаббатының жылуына бөленсе, одан кейін дос-жаран, жора-жол- дастарының сүйіспеншілігін біледі, бірте-бірте сүйіктісінің, жарының махаббатымен кауышады. Барлық үлы істерге адамды қажыр беріп бастаушы күш — махаббат. Адам біреуді сүйгендіктен, біреудің өзін сүйетіндігін немесе болашақта сүюінен үміттенгендіктен, оның бойын күш-жігер кернеп, биік мақсаттарға ұмтылады. Сезім атасы — махаббат — құдіретті күш. Ол адам жанының екінші біреуге, адамдар қауымына немесе белгілі бір идеяға бағытталған сүйіспеншілігі мен құштарлық сезімінің аса нәзік түрі. Махаббат ұғымының мазмұны өте кең. Оның адам жанының махаббаты, белгілі бір идеяға, Отанға, ата-анаға, жалпы адамзатқа деген түрлері көп. Махаббат — жануарлар дүниесіндегі биологиялық инстинктіге негізделген сезімнен әлдеқайда күрделі сезім. Ол адамның мәдени дамуының белгілі бір сатысында ғана пайда болатындықтан, оны шынайы адами сезім деп қарастыру керек. Махаббатта сезім мен ақыл ұштасып, адам парасатты табиғи күш ретінде көрінеді. Махаббат адам көңілін шартарапқа желдірер, кеңілін аспанға көтерер, нәзіктік пен құштарлықты тудырар, қоркынышы мен үрейі, қуанышы мен қызғаныш қасіреті көп күрделі, құрғақ анықтамаларға сыйыспайтын ғаламат сезім.

Жомарттық — басқаға жақсылық жасап, көмек көрсетуге пейілділік.

Ізгілік пен зулымдық — этиканың орталық категориялары. Ең абстрактілі деңгейде ізгілік пен зұлымдықты адамгерпгілік пен адамгершіліксіздіктің баламасы деуге болады. Ізгілік арқылы адамдар өздерінің ортақ мүдделерін, талап-тілектерін, болашақтан үмітін танытады. Сонымен, ізгілік шапағатымен өмір гүлі өсіп, тамыр алса, зұлымдық өмірдін түбіріне балта шабады. Ізгілік категориясына барлық он қылықтар жинақталған.

Ар, намыс, ұят — абырой ұғымдарының бір-бірімен тығыз байланыстылығы соншалық, оларды бөліп-жарып қарасты- рудың өзі қиын. Неміс философы Канттың жүрек тебірентерлік мынадай жолдары бар: «Бұл әлемде өзінің шексіздігі мен ғаламаттылығы тұрғысынан адамды таңдандыратын тек екі нәрсе ғана бар: төбемдегі мәңгілік шексіз аспан және менің ішкі жан дүниемдегі адамгершілік заңы». Осындағы адамгершілік заңының жүзеге асуын қадағалаушы — ар мен ұят.

Ұят — адамгершіліктің жемісі, сонымен қатар ардың қосшысы. Ұят жоқ жерде әдеп, инабаттылық жоқ. Ненің ұят жөне ненің ұят еместігі туралы түсініктердің барлық жерде өр түрлі екенін айта кету керек. Ұят — адамның өзінің қоршаған ортасында қалыптасқан ортақ нормаларға немесе қауымның өзінен күткен биіктеріне сай келмегендігін сезінуден туындайтын қолайсыздық күйі. Армен және намыспен салыстырғанда ұят ішкі, өзінмен-өзің қалатын күй емес, басқалардың, қоршаған ортаның көзқарасымен анықталатьш күй. Өйткені адам өзі жасаған келеңсіз өрекеті, қылығы үшін басқалардан еститін сәзді ойлап, олардың өзі туралы көзқарастарынын бұзылатындығьша қам жейді.

Абырой — адамнын өз іс-әрекеттерінін тиесілі адамгершілік мұраттарына сәйкес келетінінен пайда болатын өзіндік жетістік. Ар мен намыс арқылы адамның өз қылыктарын парыз, міндет, тиесілі бағалай білетіндігі көрінеді. Адамның парызы сияқты ары мен намысы да өзіндік, ешкімге тәуелсіз дүние.

Парыз — адамның моральдық мұратқа байланысты қойылған талаптарды орындау кажетті. Адамның парызы ізгілікке еру, өзі сиякты басқаларға мүмкіндігінше көмек көрсету, зұлымдыққа жол бермеу сияқты әрекеттерден құралады.

Әділеттік — ізгіліктін нақтыланған өзіндік түрі. Ол адамды қоғамның елеуі, марапаттауы түрінде көрінеді. Әділеттік — тарихи қалыптасқан ұғым. Алғашкы қауымдық құрылыста әділеттікті табу, талион ұстанымдарының маңынан көруге болатын. Ол кезде әділеттілік есесін жібермеу, орынды жазалау түрінде қарастырылатын.

Бақыт — этиканың іргелі категориясы. Мәдениет тарихында бақыт мәселесімен айналысатын фелицитология деген пән де болды. Фелицитарлық шығармаларды атап өтер болсақ: Аристотельдің «Никомах этикасы», Сенеканың «Бақытты өмір жайында», Фома Аквинскийдің «Бақыт туралы трактаты», Әулие Августиннің «Бақытты өмір сүру туралы», Әл-Фарабидің «Бакыт жолына сілтеу» және т.б. бақытқа арналған шығармалар қаншама кеп болса, бақытты түсіндіру де соншалық әр түрлі. Біреулер бақыт дегеніміз махаббат десе, енді біреулері бақыт жүзеге асқан мақсат деп біледі.

Бұқара санасында бақытқа мынадай төрт түсініктеме беріледі:

• Бақыт дегеніміз—жолы болып, «жұлдызы жанғандық».

• Бақыт — қуаныш, лөззат және жан қызығы.

• Бақыт дегеніміз — ең жоғары ізгілікке қол жеткізу.

• Бақыт — өз-өзіңе, жалпы өмірге көңілі толған «төрт құбылаң түгелдік» күйі.

Құндылыктар тұрғысынан алғанда бақыт деп адам өміріндегі мейірімнің өлшемін айтамыз. Өйткені тек ізгілік пен мейірім ғана адамды қуанышқа бөлеп, шаттандырады. Бақыт туралы әркімнің өзіндік түсінігі бар, әмбебап, әркімнің ойынан шығар бақыт түсінігі кемде-кем. Әдетте, бақыт деп өзіндік болмыстың кемелдігш, түгелдігін, асқан қуаныш әкелген ерекше көтерінкі кеңіл күйін айтады.

Жүздесу — адами табиғаттың болмыстық алғышарты. Өйткені, адам санасының өзі адамның бір-бірімен қарым-қатынас жасауының нәтижесінде қалыптасты. Адамдық қарым-қатынас — жүздесу — оны (адамды) баска қоршаған табиғи ортадан беліп-жарып, өзгешелеп алды. Тіпті физиологиялық тұрғыдан осы мәселеге көз тастайтын болсақ, онда да сананың сұхбаттық табиғатына куә боламыз. Адам миының жемісі болып табылатын сана — мидың кос жартышарларының сұхбатының нәтижесі. Ешбір адам бүкіл өмір бойы өзіне-өзі ғана жеткілікті болып, басқа ешкімді қажет етпей өмір сүре алмайды.

Барлық  ғылым  түрлеріндегі  сияқты  этикада  да  бірқатар  категориялар  бар.  Категориялар заңдармен,  қағидалармен,  əдістермен  біріге  отырып,  кезкелген  ғылымның  мазмұнының  негізін құрайды. “Категория”  сөзінің  өзі  грек  тілінен  шыққан.  Ол  арқылы  шынайы  өмірдің  маңызды жақтарын  көрсететін  мейлінше  жалпы  түсініктер  сипатталады.  Ол — адам  танымының   өзекті пунктері.

<…> Этикалық  категориялар  саны  жағынан  өте  көп,  сондықтан  ғылыми  жəне  тəжірибелік мақсаттарда  оларды  топтарға  бөлу  орын  алған.  Кейбір  ғалымдар  оларды  құрылымдық  жəне субстанционалдық (мəндік)  деп  екіге  бөледі.  Басқа  бір  ғалымдар  мұндай  бөлудің  негізі  ретінде басқа  қағиданы  ұсынады:  белгілі  бір  категорияны  функционалды  ретінде  қарастырып  отырып, топтауды  осы  категорияның  негізінде  жүзеге  асырады.  Мысалы,  Эпикур  этиканың  барлық категорияларын  бақыт  категориясына  бағындырған.  Аристотель  ең  маңызды  деп  игілік категориясын санаса, Кант борыш категориясына ерекше мəн берген. Алайда, қазіргі кезде де осы мəселеге қатысты нақты бір көзқарас жоқ.

<…>Этикалық категориялардың ерекшеліктерін, түрлерін жəне мəнін қарастырудың теориялық қана емес, жалпыəдістемелік те маңызы өте зор. Оларсыз кəсібиэтикалық категорияларды талдау мүмкін емес, себебі, олар жалпы этика категорияларының  нақтыландырушысы болып табылады.

Бұл категориялардың сандық ауқымы өте кең, сондықтан да, біз олардың ішіндегі ең маңыздыларына ғана тоқталамыз, себебі, құқыққорғау қызметкерлерінің қызметінде олардың  алатын орны ерекше.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *